Stowarzyszenie DBAJ O KRĘGOSŁUP

www.dbajokregoslup.pl

Dbałość szkoły o postawę ciała uczniów – podstawy prawne i rzeczywistość

Mirosław Nowakowski – III L.O., Sopot

Ewa Zeyland-Malawka – AWFiS, Gdańsk

Referat wygłoszony na konferencji naukowej „KOREKTYWA I KOMPENSACJA ZABURZEN W ROZWOJU FIZYCZNYM DZIECI I MŁODZIEŻY” maj 2005 AWF Warszawa – Zamiejscowy Wydział Wychowania Fizycznego w Białej Podlaskiej

DBAŁOŚĆ SZKOŁY O POSTAWĘ CIAŁA UCZNIÓW – PODSTAWY PRAWNE I RZECZYWISTOŚĆ

Streszczenie
Nawiązując do związku postawy ciała z psychofizycznym zdrowiem jednostki podkreślono zasadność i obowiązek dbałości o prawidłowy przebieg posturogenezy u dzieci i młodzieży w okresie ich nauki w szkole. Przedstawiono w retrospekcji prawne podstawy umożliwiające, a także utrudniające realizacją tego zadania przez władze szkolne i nauczycieli. Wykazano aktualny stan prawny pod tym względem i zasugerowano propozycje rozwiązał na przyszłość.

Słowa kluczowe: dziecko, posturogeneza, szkoła, podstawy prawne.

Wstęp
Dziecko to radość, szczęście, ale i troska o jego psychofizyczne zdrowie, które odzwierciedla się między innymi, w postawie ciała. Postawa prawidłowa ma znaczenie w aspekcie biologicznym – sprzyjając zdrowiu, psychologicznym – wzmagając poczucie własnej wartości i socjologicznym – jest pozytywnie odbierana przez społeczeństwo. Prawidłowy rozwój, zdrowie i przyszłość dziecka jest przedmiotem starania nie tylko rodziców, ale i całego społeczeństwa. Znalazło to wyraz w deklaracji i planie działania Narodów Zjednoczonych w dokumencie „świat przyjazny dzieciom”, a w Polsce, w wynikającym z tego dokumencie „Narodowym planie działania, na rzecz dzieci” [11], obejmującym lata 2004-2012. W planie tym podkreślono, że we wszystkich działaniach dotyczących dziecka w pierwszej kolejności powinno być brane pod uwagę jego dobro. Także Konwencja o Prawach Dziecka [6], jak to podkreśla Kamińska [4], jest systemem prawnym wyrażającym przede wszystkim zasadę dobra dziecka. Dbałość o prawidłową postawę ciała dzieci ma na uwadze ich dobro. Obowiązek szkolny, obejmujący lata od 6 do 18 roku życia, oznacza, że uczeń spędza w szkole znaczną część swojego dziecięcego i młodzieńczego życia. Szkoła ma, więc również obowiązek wobec ucznia, w tym dbania o jego postawę. Dbałość szkoły o postawę znajduje odbicie w szeregu ustaw oraz zarządzeń władz oświatowych i Ministerstwa Zdrowia, dotyczący ramowych planów nauczania i podstaw programowych w zakresie wychowania fizycznego i edukacji prozdrowotnej oraz gimnastyki korekcyjnej. Zarządzenia te i ustawy w pewnych okresach sprzyjały, a w innych utrudniały realizację zadania szkoły w dbałości o prawidłowy przebieg posturogenezy u dzieci i młodzieży w okresie ich nauki szkolnej. Szkoła uczy, kształtuje umysł i ciało także poprzez wychowanie fizyczne, które słowami Śniadeckiego [27], „stawiając sobie za cel doskonałość i uszlachetnienie materialnego podłoża ludzkiej osobowości powinno być podstawą każdego kształcenie i wychowania”. Kształtowanie ciała to nie tylko tężyzna i rozwój fizyczny, ale i prawidłowa postawa, dla której warunki nauki w szkole stwarzają zagrożenie. Stanowi je, między innymi przebywanie dziecka przez wiele godzin w przymusowej pozycji ograniczającej naturalną potrzebę aktywności ruchowej. Stąd potrzeba nie tylko kształtowania postawy, co jest jednym z zadań wychowania fizycznego, ale i jej korygowania. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej artykułem 70, ust. 4 [5] daje obywatelom (w tym dzieciom i młodzieży) „prawo do powszechnego i równego dostępu do wykształcenia”, wraz z zapewnieniem „indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej” dla wyrównania wszystkim szans dostępu. W Konwencji o Prawach Dziecka w art. 28.1 także stwierdza się, że „dziecko ma prawo do nauki na zasadzie równych szans”, a w art. 29.1.lit.a, podkreśla, że „nauka dziecka będzie ukierunkowana na rozwijanie w jak najpełniejszym zakresie osobowości, talentów oraz zdolności umysłowych i fizycznych dziecka”. Preambuła Ustawy o Systemie Oświaty [34] uzupełnia, „szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju”. Nieprawidłowości postawy ciała, zagrażają prawidłowemu rozwojowi, zdrowi i sprawności fizycznej dziecka i oznaczają dla niego gorszy start i większe trudności na drodze do wszelkich osiągnięć związanych z nauką w szkole. Zgodnie ze wspomnianą wyżej ustawą, osobą odpowiedzialną za tworzenie takich warunków, które zapewniałyby harmonijny, psychofizyczny rozwój, poprzez wyrażanie aktywnych działań prozdrowotnych jest dyrektor szkoły. W Karcie Nauczyciela [28] (art.7) rozszerza się obowiązki dyrektora o sprawowanie opieki nad dziećmi i młodzieżą uczącą się w szkole oraz obarcza go szczególną odpowiedzialnością, miedzy innymi, za realizacją zadań zgodnych z uchwałami rady pedagogicznej i rady rodziców. Nauczyciel w świetle Ustawy o Systemie Oświaty ma prawo wyboru – skorzystanie z zatwierdzonego przez MENiS programu nauczania lub w oparciu o podstawą programową [22] opracowanie własnego. Także w Karcie Nauczyciela, art. 12, podkreślono: nauczyciel w realizacji programu nauczania ma prawo do swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania, jakie uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne, przy czym w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem dziecka. Wypełnianie tego obowiązku i troszczenie się o zdrowie dzieci oraz zapewnienie przez dyrektora szkoły każdemu uczniowi warunków niezbędnych do jego rozwoju, w wielu przypadkach związane jest z potrzebą dodatkowych zajść dla uczniów z wadami postawy, w postaci ćwiczeń korekcyjno-kompensacyjnych. Zatwierdzenie wprowadzenia takich ćwiczeń jak i innych planów i programów szkoły dokonuje rada pedagogiczna. Rada Pedagogiczna opracowuje także statut szkoły [19,21,25], w którym przedstawione obowiązki dyrektora i nauczyciela z podkreśleniem dbałości o postawą ciała uczniów powinny być uwzględnione.
Dbałość szkoły o postawę ucznia – realia.
Dyrektor szkoły oraz nauczyciel, przytoczone zadania realizują w oparciu o obowiązującą podstawę programową [22] opracowaną przez MENiS, a zwierającą: cele edukacyjne, zadania szkoły treści nauczania i osiągnięcia dla poszczególnych przedmiotów na kolejnych etapach edukacji. Poniżej przedstawiono jak szczytne zadania szkoły, dyrektora i nauczyciela dbałości o zdrowie i prawidłowy rozwój uczniów, powiązane z prawidłową postawa ciała, znajdują odbicie w obowiązującej podstawie programowej wychowania fizycznego i edukacji prozdrowotnej. „Wszechstronny rozwój ucznia” jako nadrzędny cel działań edukacyjnych jest w podstawie programowej wielokrotnie akcentowany. Na pierwszym etapie (kl. I-III) w celach edukacyjnych podkreślono konieczność „wspomagania wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia”, ale ani w celach, ani zadaniach szkoły nie ma słowa o postawie ciała. Jednak w treściach nauczania dla tegoż etapu zakłada się, że działania edukacyjne powinny obejmować miedzy innymi, „umiejętności ruchowe oraz ćwiczenia fizyczne korygujące postawą ciała”. Na drugim etapie edukacji (IV-VI) w celach edukacyjnych, także wspomina się, że należy „wspomagać harmonijny rozwój psychofizyczny uczniów”. W zadaniach szkoły, przewiduje się dokonywanie oceny postawy ciała, a w treściach wykonywanie ćwiczeń kształtujących postawę ciała. W odniesieniu do I i II etapu edukacji łącznie, (punkt 7) jej cel poszerzono o kształtowanie potrzeby i umiejętności „dbania o własne ciało, zdrowie i sprawność fizyczną”. Na trzecim etapie edukacji (gimnazjum, kl. I-III) zarówno w zadaniach, treściach jak i osiągnięciach wymienia się dbałość o prawidłową postawę ciała, szczególnie w okresie jej stabilizacji. Na czwartym etapie edukacji (liceum kl. I-III) ani w celach, ani w zadaniach, ani w treściach nie uwzględniono zagadnień związanych z postawą ciała, ale w osiągnięciach podkreślono, że uczeń powinien umiejętnie stosować ćwiczenia kształtujące prawidłowo postawę ciała. Powyższe wyszczególnienie dotyczy wychowania fizycznego – w edukacji prozdrowotnej o prawidłowej postawie ciała wspomina się tylko dwa razy: na drugim etapie (kL.IV-VI) w treściach nauczania oraz w liceum (kl. I-III), (tab. IA i B). Jak z powyższego zestawienia wynika, szkoła w niewielkim stopniu troszczy się o kształtowanie prawidłowej postawy ciała, nie stawia go jak cel ani dla wychowania fizycznego, ani dla edukacji prozdrowotnej, co w konsekwencji, łącznie z całym szeregiem innych możliwych niekorzystnych endo i egzogennych czynników, sprawia, że wiele uczniów ma wadliwe postawy, a więc dla dobra dziecka potrzebne są prawnie zagwarantowane działania naprawcze.

Ćwiczenia korekcyjne – podstawy prawne 1973 – 2002
W 1973 r. Ministerstwo Oświaty i Wychowania w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej wydało „zarządzenie w sprawie zajść korekcyjnych w zakresie zniekształceń statycznych ciała” [37], wraz z instrukcją dotyczącą ich organizacji, wytycznymi programowymi oraz uwagami o realizacji. Podkreślono tam, że „Zajęcia korekcyjne są integralną częścią wychowania zdrowotnego i fizycznego”. Włączenie zagadnienia korygowania postawy ciała w całokształt procesu wychowania i nauczania szkolnego ma znamienne znaczenie dla zdrowia i prawidłowego rozwoju fizycznego i psychicznego młodzieży. Tak, więc od 1 września 1973 r. wprowadza się zajęcia korekcyjne do ramowego planu nauczania (jako obowiązkowe), w wymiarze 2-3 godzin tygodniowo dla dzieci i młodzieży wykazujących odchylenia od prawidłowej budowy i statyki ciała. Jednak obowiązkowe ćwiczenia korekcyjne przewidziane były na razie tylko dla klas I; dla klas II wprowadzono je dopiero po 6 latach, to jest w 1979 roku [38]. W 1980 roku ćwiczeniami korekcyjnymi objęto dzieci z klas III oraz wprowadzono nowe, poszerzone zasady organizacji i kwalifikacji dzieci do tych zajęć. Jednocześnie, w celu zachowania ciągłości gimnastyki korekcyjnej, zobowiązano szkoły do prowadzenia takich zajęć w czasie wakacji, a także wprowadzano je do przedszkoli [39]. Niezwykle korzystna dla prawnego uregulowania ćwiczeń korekcyjnych w placówkach oświatowych była nowa Ustawa o Systemie Oświaty z 1991 roku [30], w której ustanowiono podstawą prawną do prowadzenia tych zajęć (artykuł 22 ust.2 pkt.11) zaznaczając, „że zasady organizowania przez szkoły i placówki gimnastyki korekcyjnej ustala (ma ustalił) Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN)”. Kolejny pozytywnym pociągnięciem, w sierpniu 1993 roku, a więc po 13 latach od wprowadzenia gimnastyki korekcyjnej do klas III, objęto nimi nareszcie młodzież z klas IV-VIII [40]. Obecnie następuje najlepszy okres prawnego zagwarantowania możliwości korygowania postawy dzieci i młodzieży w szkole, ponieważ obowiązkowe ćwiczenia korekcyjne objęły już całą młodzież, to jest z klas I-VIII. Niestety ta optymalna sytuacja trwała tylko trzy lata ( do 1996r.), podczas gdy zaplanowane, stopniowe dochodzenie do objęcia ćwiczeniami korekcyjnymi całej młodzieży uczęszczającej do szkoły podstawowej ciągnęło się aż 20 lat! I teraz po żmudnym dążeniu osiągnięcia tego sukcesu zaczynają się kolejne etapy regresu. Po pięciu latach oczekiwania na zapowiedziane w 1991 roku (art. 22 ust.2 pkt.11 Ustawy o Systemie Oświaty), ustalenie zasad organizowania przez szkoły i placówki gimnastyki korekcyjnej, MEN wydaje wreszcie, w listopadzie 1996roku, takie zarządzenie [36], ale zamiast spodziewanych ustaleń sprzyjających dalszemu rozwojowi dbałości szkoły o postawą dzieci okazało się, że przedszkola, szkoły i placówki oświatowe już nie muszą (dotychczas od 1973 r. miały taki obowiązek), a jedynie mógł organizować gimnastykę korekcyjną w klasach I-III w ramach obowiązkowych zajęć pozalekcyjnych, natomiast w klasach IV-VIII w ramach zajęć nadobowiązkowych. Po trzech miesiącach (luty 1997r.) MEN, w piśmie do Kuratorów Oświaty [35], wyjaśnia jednak, że szkoła podstawowa jest zobowiązana do prowadzenia gimnastyki korekcyjnej ( a nie tylko może), w zależności od potrzeb uczniów, ale tylko w klasach I-III. W klasach IV-VIII nadal nie ma takiego obowiązku. Kolejny etap regresu następuje po dwóch latach – z dniem 1 września 1999 roku, ćwiczenia korekcyjne zostały całkowicie wykreślone z ramowych planów nauczania na wszystkich etapach edukacji! [16, 17]. Oznacza to, że zajęcia korekcyjne przestały już być integralną częścią wychowania zdrowotnego i fizycznego. W zarządzeniach tych nie ma mowy o prowadzeniu gimnastyki korekcyjnej, nadmienia się natomiast, że w ramach godzin do dyspozycji dyrektora mogą być organizowane zajęcia wyrównawcze dla uczniów z uwzględnieniem ich potrzeb i zainteresować. W szkołach wykorzystano to jako „furtką” do prowadzenia ćwiczeń korekcyjnych opierając się na aktualnym jeszcze zarządzeniu [36], dotyczącym zasad organizowania gimnastyki korekcyjnej. W 2000 r. ustawa „o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw” [31], zmienia art. 22 ust.2 pkt.11 Ustawy o Systemie Oświaty (tekst jednolity z 1996r.) [30] brzmiący „zasady organizowania przez szkoły i placówki gimnastyki korekcyjnej ustala MEN” nadając mu brzmienie: MENiS ustala „zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach, które powinny tworzył warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, w szczególności wspomagał rozwój uczniów i efektywność uczenia się” [34]. Zmiana ta wchodząc w życie z dniem 30.03.2001r. oznacza brak podstawy prawnej dla Zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 1996r. [36], (które było konsekwencją wcześniej przytoczonej Ustawy o Systemie Oświaty [30]), a tym samym zostało ono uchylone. W ten sposób powstaje sytuacja, w której gimnastyka korekcyjna wcześniej (w 1999r.) wykreślona z ramowego planu nauczania pozostaje ponadto bez oparcia w Ustawie o Systemie Oświaty i bez zarządzenia, regulującego zasady jej organizowania, w tym określenia minimalnej ilości godzin oraz liczby uczniów uczestniczących w zajęciach. Stwarza to dużą dowolność w prowadzeniu zajść, (nie zawsze korzystną dla dzieci mających wady postawy), ale przede wszystkim oznacza brak podstawy prawnej do ich prowadzenia. Jedynym pozytywnym posunięciem, w tym okresie regresu, było rozporządzenie MEN, z maja 2001roku [18], wprowadzające do ramowego planu nauczania (od września 2001 roku), czwartą godzinę wychowania fizycznego oraz potwierdzenie, że planowana piąta godzina wychowanie fizycznego będzie obowiązywał od września 2003roku. Kolejne rozporządzenie MEN z lipca 2001 roku [20], określa formy realizacji, zaplanowanych w 1996r. [29], czwartej i piątej godziny wychowania fizycznego zaznaczając, że wprowadzona na razie tylko czwarta godzina może być przeznaczona również na zajęcia korekcyjno-wyrównawcze. Niestety, już po pięciu miesiącach (tj. od 1 lutego 2002r.) zgodnie z ustawą parlamentu RP ( pakiet ustaw okołobudżetowych) z dnia 17 grudnia 2001 [3] czwarta godzina wychowania fizycznego przestaje być subwencjonowana przez budżet państwa i zostaje wykreślona z rozporządzenia MENiS [18], które traci moc na podstawie ustawy „o zmianie ustawy o kulturze fizycznej” ze stycznia 2002 roku (art.2 pkt.2 lit. b) [33]. Skutkuje to koniecznością wykreślenia czwartej godziny wychowania fizycznego także ze szkolnych planów nauczania. Dodatkowo, niejako przy okazji, skreślono możliwość wprowadzenia zapowiedzianej piątej godziny wychowania fizycznego, z którą wiązano duże nadzieje odnośnie wykorzystania jej na ćwiczenia korekcyjne, ponieważ czwartą godzinę „zawłaszczyły” już inne formy ruchu. Od tego momentu realizacja czwartej godziny jest możliwa tylko w ramach godzin do dyspozycji dyrektora lub wskutek zwiększenia liczby godzin przez organ prowadzący. Zmiana ta postawiła w niezwykle trudnej sytuacji szkoły w wielu niezamożnych gminach, uniemożliwiając skorzystanie z tej dodatkowej godziny i, między innymi, przeznaczenie jej na ćwiczenia korekcyjne. Sytuacja tak trwała do 1 stycznia 2004 roku tj. wejścia rozporządzenia MENiS [23] wprowadzającego z powrotem do planów nauczania czwartą godzinę wychowania fizycznego – na taką decyzję trzeba było czekać aż 23 miesiące od daty utracenia mocy poprzedniego rozporządzenia.

Aktualny stan prawny
Wyżej wymienione rozporządzenie, umożliwiające prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych na czwartej obowiązkowej godzinie wychowania fizycznego dotyczy II, III i IV etapu edukacji, na których wychowanie fizyczne jest w ramowym planie nauczania. Na I etapie edukacji (kl. I-III) prowadzone jest kształcenie zintegrowane, które nauczyciel prowadzi według ustalonego przez siebie planu, dostosowując czas zajęć i przerw do aktywności uczniów, przy czym wskazane jest, aby w każdym dniu wystąpiły zajęcia ruchowe, których łączny tygodniowy wymiar powinien wynosić, co najmniej trzy godziny. W ramach tych zajęć mogą i powinny być prowadzone ćwiczenia kształtujące prawidłową postawę, ale ćwiczenia korekcyjne, u konkretnych dzieci mających wady postawy ma prawo prowadzić (zgodnie z ustawą [23]) tylko odpowiednio przygotowany nauczyciel [32]. Zajęcia takie, ponieważ nie ma ich w planie nauczania mogły się odbywać tylko w ramach godzin do dyspozycji dyrektora (dwanaście godzin w trzyletnim okresie nauczania) lub wskutek zwiększenia liczby godzin przez organ prowadzący, z jego środków własnych. Rozporządzenie MENiS, które ukazało się w kwietniu 2004 roku [24], dotyczące mierzenia jakości pracy szkół i placówek, nakłada na nie obowiązek wewnętrznego (a na organy sprawujące nadzór pedagogiczny, zewnętrznego) mierzenia jakości pracy, ewaluacji i monitorowania osiąganej jakości i oceny postępu w odniesieniu do założonych celów. Zgodnie z 3.1. powyższego rozporządzenia organy sprawujące nadzór pedagogiczny prowadzą mierzenie jakości pracy szkół uwzględniając opinię uczniów, nauczycieli i rodziców. Pomiar dotyczy między innymi realizacji przez szkołę wymagań określonych w przepisach prawa, monitorowania podejmowanych przez szkołę oraz nauczycieli działań na rzecz doskonalenia jakości pracy we wszystkich zakresach jej działalności, diagnozowania i oceniania stopnia spełnienia przez szkoły ustalonych standardów. Nauczyciel w świetle Ustawy o Systemie Oświaty ma prawo wyboru- skorzystanie z zatwierdzonego przez MENiS programu nauczania lub w oparciu o podstawę programową opracowanie własnego. Także w Karcie Nauczyciela, w artykule 12, podkreślono: nauczyciel w realizacji programu nauczania ma prawo do swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania, jakie uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne, przy czym w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem dziecka. Wypełnianie tego obowiązku i troszczenie się o zdrowie dzieci oraz zapewnienie przez dyrektora szkoły każdemu uczniowi warunków niezbędnych do jego rozwoju, w wielu przypadkach związane jest z potrzeba dodatkowych zajęć dla uczniów z wadami postawy, w postaci ćwiczeń korekcyjno -kompensacyjnych. Zatwierdzenie wprowadzenia takich ćwiczeń jak i innych planów i programów szkoły dokonuje rada pedagogiczna.

Dyskusja
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej w art.72.1. podkreśla, że „Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka”. Jednym z tych praw jest niewątpliwie prawo dziecka z wadą postawy do dodatkowych ćwiczeń korygujących tą wadę, aby nie zagrażała ona jego zdrowiu i sprawności fizycznej. Na uwagę zasługują dzieci rozpoczynające naukę w szkole i związany z tym pierwszy krytyczny okres posturogenezy, w którym dzieci szczególnie są podatne na pogarszanie się postawy ciała. Podkreślał to jako pierwszy w 1933 roku W. Dega [1], a po 30 latach potwierdziła M. Lichota [9], tymczasem aktualnie dla dzieci tych nie zagwarantowano gimnastyki korekcyjnej. W programie Polityki Prorodzinnej [14], zaznacza się, że „dzieci i młodzież zasługują na szczególną uwagę ze względu na to, że ich kondycja zdrowotna, etyczna i intelektualna zadecydują w przyszłości o bycie państwowym i narodowym”. I podkreśla, że „inwestycje w młodych zwracają się wielokrotnie, bowiem pozwalają zapobiegać wielu niepożądanym zjawiskom i unikać w ten sposób kosztownej walki z ich skutkami”. Główne obszary działania tego programu to między innymi, „promowanie zdrowego stylu życia, odpowiednia jakość edukacji oraz możliwość uczestnictwa w zajęciach pozalekcyjnych” a zatem także uczestniczenia w zajęciach korekcyjnych. Prowadzenie i opłacanie takich zajęć wspiera (wspomniany na wstępie pracy) „Konstytucyjny nakaz indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej....”. Nawiązując do rozporządzenia MENiS, dotyczącego jakości pracy szkół [24], dyrektor szkoły w celu uzyskania przez jego placówkę wymaganych standardów dotyczących koncepcji pracy szkoły, obszarze I.1. „Zarządzanie strategiczne”, musi wykazać, że „szkoła posiada wyraźnie określone i akceptowane przez nauczycieli, uczniów i rodziców cele i kierunki działania”. Jednym z takich kierunków mogłoby być szczególne dbanie o prawidłową postawę ciała dzieci i młodzieży, a celem osiągnięcie takich przez wszystkich uczniów. Ponadto obszar IV.1. „Równość szans”, nakłada na dyrektora i nauczycieli obowiązek rozpoznania potrzeb i możliwości edukacyjnych uczniów i odpowiedniej organizacji procesu kształcenia szczególnie, tych o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Uczniowie z wadami postawy to przecież młodzież mająca specjalne potrzeby i wymagająca odpowiedniej organizacji dla ich realizacji. Czwarta godzina wychowania fizycznego zwiększająca poziom aktywności ruchowej wszystkich uczniów, realizowana jest - jak wynika z dyskusji podczas posiedzenia Sejmowej Komisji Edukacji w lutym 2005 roku [8] – głównie w formie tradycyjnych lekcji oraz rzadziej jako zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne. Jeżeli dziecko z nieprawidłową postawą zamiast takich zajęć z całą klasą ma mieć ćwiczenia korekcyjne, co sugeruje MENiS [23] to zostaje ono w ten sposób „ukarane” i traci równe szanse w stosunku do rówieśników bez wad postawy. Obszar IV.2. „Praca wychowawcza i profilaktyczna szkoły i placówki”, poszerza obowiązki grona pedagogicznego o wykazanie wskaźników dotyczących promowania zdrowego stylu życia oraz analizy obecności uczniów na zajęciach i ich spełnienia, co obejmować powinno także ćwiczenia korekcyjne. Tak, więc ćwiczenia korekcyjne mają swoje miejsce w koncepcji „Nowej Szkoły” jednak w świetle obowiązujących przepisów nie znajdują pełnego odzwierciedlenia. Na żadnym etapie edukacyjnym nie przewiduje się godzin na ich prowadzenie, a więc korygowanie postawy ciała może być realizowane tylko na marginesie wychowania fizycznego, na którym dominują gry zespołowe, a nie gimnastyka i ćwiczenia ogólnorozwojowe i kształtujące [13]. Jest to zresztą niezgodne z założeniem ćwiczeń korekcyjnych, które muszą być indywidualnie dobierane. Powinność dbałości o postawę ciała nie jest przez ustawodawcę przedstawiona w sposób jasny i przejrzysty. Używanie bardzo pojemnych sformułowań typu: promowanie zdrowego stylu życia, kształtowanie potrzeby i umiejętności dbania o własne ciało, warunki niezbędne do harmonijnego psychofizycznego rozwoju, wdrażanie aktywnych działań prozdrowotnych, rozwijanie w jak najpełniejszym zakresie zdolności fizycznych dziecka czy na przykład uczniowie o specjalnych potrzebach zmuszają do domysłów ich intencji, szukania podtekstu i pozwalają na dowolną interpretacje. Nie wynika z nich wprost obowiązek prowadzenia ćwiczeń korekcyjno-kompensacyjnych dla dzieci i młodzieży z wadami postawy, które to wady stanowią zagrożenie dla ich zdrowia i sprawności fizycznej w teraźniejszym i przyszłym ich życiu. Powstaje pytanie: czy w ogóle istniej potrzeba prowadzenia ćwiczeń korekcyjnych? Odpowiedzią są przykłady z piśmiennictwa na przestrzeni 36 lat, przedstawiające częstość występowania postaw nieprawidłowych: 62% dzieci i młodzież Śląska – 1969r. [2], 65% młodej populacji Polski – 1989r. [7], 80% 6 letnich dzieci w Gdańsku – 1992r. [15], 70% młodzieży gimnazjalnej w Łodzi – 2004r. [26], 82% dzieci i młodzieży z województw Warmińsko-Mazurskiego i Mazowieckiego – 2005r. [10]. Liczby te wskazują na istnienie problemu i stałą potrzebą stosowania ćwiczeń korekcyjnych. O poziomie zaspokajania tej potrzeby świadczą wyniki innych badań przeprowadzonych na terenie całego województwa Pomorskiego. W roku szkolnym 2000/2001 ćwiczenia korekcyjne były prowadzone w 81 % szkół, czyli w prawie, co piątej szkole nie było takich zajęć. Z ćwiczeń korekcyjnych korzystało 20% dzieci, głównie z klas I-III. W klasach VI, w których młodzież zbliża się do drugiego krytycznego okresu posturogenezy, ćwiczeniami korekcyjnymi objętych było tylko 2,4% z nich![12]. A zatem prowadzenie ćwiczeń korekcyjnych jest potrzebą społeczną i obowiązkiem szkoły, który powinien stać się jednym z priorytetowych zadań dla systemu oświaty XXI wieku[41].

Wnioski
Dziecko z wadą postawy, to dziecko o specjalnych potrzebach edukacyjnych – jego sytuacja nie może zależeć od lokalnych uwarunkowań i dlatego należy: - w standardach i statucie szkoły uwzględnić korygowanie postawy ciała dzieci i młodzieży, - wzorem pierwszego zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z 1973 roku [37] przeznaczyć osobne, obowiązkowe godziny na ćwiczenia korekcyjne, ponieważ prowadzenie ich w ramach czwartej godziny wychowania fizycznego przeczy równości szans dla wszystkich uczniów, - stworzył warunki objęcia ćwiczeniami korekcyjnymi dzieci z klas I-III, w których prowadzone jest nauczanie zintegrowane, - opracować i wydać instrukcję dotyczącą aktualnych zasad organizowania przez szkoły i placówki publiczne gimnastyki korekcyjnej. A wszystko po to, aby – uzupełniając wypowiedź Marcina Kacprzaka „uczeń powinien wyjść ze szkoły zdrowszy niż do niej przyszedł” – uczeń wyszedł ze szkoły z lepszą postawą niż, z jaką do niej przyszedł.

Piśmiennictwo
  1. Dega W. : Zagadnienie postawy dziecka w pierwszym roku szkolnym. Wychowanie Fizyczne, 15, 1934 s.453.
  2. Dobosiewicz K., Łęczyński P. : Analiza badań wad postawy dzieci i młodzieży na terenie województwa katowickiego. [w:] Metody usprawniania leczniczego w wadach, schorzeniach i urazach kręgosłupa. Polskie Towarzystwo Walki z Kalectwem. Katowice, 1969, s.90-:96.
  3. Internet: http://www.menis.gov.pl/oswiata. Informacje w sprawie realizacji czwartej godziny wychowania fizycznego w szkołach. 20 grudnia 2001r.
  4. Kamińska K.: Uwarunkowania prawa dotyczące wspomagania rozwoju małego dziecka. [w:] Małe dziecko w systemie opieki społecznej i edukacyjnej. Zahorska M.,Żytko M. (red.), Warszawa, Instytut Spraw Publicznych, 2004, s.41.
  5. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.z 1997r. Nr 78, poz.483).
  6. Konwencja o prawach dziecka. (Dz.U.z 1991r. Nr.120, poz.1673).
  7. Kultura fizyczna dzieci i młodzieży a reforma systemu edukacji narodowej. (Dokument Zarządu Głównego Szkolnego Związku Sportowego).Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne, 1989 3.108-:114.
  8. Kułak M.: Po czwartej piąta? Głos Nauczycielski, nr 10,2005,s.3.
  9. Lichota M.: Pierwszy krytyczny okres posturogenezy w badaniach postawy ciała wybranej grupy dzieci z Białej Podlaskiej. Praca doktorska. AWFiS Gdańsk, 2003.
  10. Mrozkowiak M.: Prawidłowa postawa ciała to zdrowie i piękno klub trzymaj się prosto. [w:] Polski system edukacji po reformie 1999 roku – stan perspektywy i zagrożenia, T.3. Pęczkowski R. (red). Poznań – Warszawa, 2005, s.264-267.
  11. Narodowy plan działań na rzecz dzieci 2004 – 2012. „Polska dla dzieci”. Warszawa, 2004,s.5.
  12. Nowakowski M., Zeyland-Malawka E.: Wokół problematyki ćwiczeń korekcyjnych w szkole. [w:] Dylematy wychowania fizycznego w edukacji dzieci i młodzieży. Bronikowski M., Muszkieta R. (red.). AWF Poznań, 2001,235-:243.
  13. Nowakowski M., Zeyland-Malawka E.: XXX lat ćwiczeń korekcyjnych w szkole – początki, teraźniejszość i perspektywy na przyszłość w świetle obowiązujących przepisów. [w:] Nauczyciel i uczeń wyzwaniem dla przyszłości. Muszkieta R. (red.) AWF Poznań, 2003,s.105-119.
  14. Polityka Prorodzinna Państwa 2000-2010. Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 3 listopada 1999r. Przegląd Rządowy, listopad – grudzień 1999, nr 11-12(101),s.10.
  15. Przeździak B., Wesołowski G.: Ocena postawy ciała u 6 – letnich dzieci. [w:] Zdrowie i sprawność dziecka. Drabik J. (red.). AWF Gdańsk,1992 s.63-71.
  16. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych.(Dz.U. z 1999r. nr 14, poz.128).
  17. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 kwietnia 1999r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych. (Dz.U. z 1999r. nr 41 poz. 415).
  18. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych. (Dz.U. nr 61,poz.626).
  19. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. nr 61 poz.624).
  20. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 5 lipca 2001 r. w sprawie dopuszczalnych form realizacji czwartej i piątej godziny obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego. (Dz.U. z 2001r. nr 79, poz.843).
  21. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2002r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół. (Dz.U. z 2002r. nr 10,poz.96).
  22. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. (Dz.U. z 2002r. nr 51,poz.458 z późn. zm.).
  23. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 9 grudnia 2003 r. w sprawie dopuszczalnych form realizacji czwartej godziny obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego. (Dz.U. nr 217, poz.2128).
  24. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, wykazu stanowisk wymagających kwalifikacji pedagogicznych, kwalifikacji niezbędnych do sprawowania nadzoru pedagogicznego, a także kwalifikacji osób, którym można zlecać prowadzenie badań i opracowywanie ekspertyz. (Dz.U. z 2004r. nr 89 poz.845).
  25. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 stycznia 2005r. Zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół. (Dz.U.nr 10 poz.75).
  26. Santorek R. i wsp.: Częstość występowania wad postawy u dzieci uczęszczających do gimnazjum. Postępy Rehabilitacji.2004.2.99.
  27. Śniadecki J.: O fizycznym wychowaniu dzieci. AWF Kraków, 1999.
  28. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (Dz.U. z 1982 r. nr 3poz.19).
  29. Ustawa z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej. (Dz.U.z 1996r. nr 25, poz.113).
  30. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty. (Tekst jednolity: Dz.U. z 1996r, nr 67, poz.329).
  31. Ustawa z dnia 20 grudnia 2000r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw. (Dz.U. z 2000r. nr 120, poz.1268).
  32. Ustaw z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej. (Dz.U. z 2001r. nr 81, poz.889).
  33. Ustawa z dnia 17 grudnia 2001r. o zmianie ustawy o kulturze fizycznej. (Dz.U. z 2002r. nr 4, poz.31).
  34. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty. (Tekst jednolity: Dz.U. z 2004r. nr 256, poz.2572).
  35. Wyjaśnienie Dyrektora Departamentu Ministerstwa Edukacji Narodowej do Kuratorium Oświaty z dnia 20 lutego 1997r. W związku z licznymi wątpliwościami dotyczącymi kwalifikacji nauczycieli prowadzących gimnastykę korekcyjną.
  36. Zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 listopad 1996r. w sprawie zasad organizowania przez szkoły i placówki publiczne gimnastyki korekcyjnej oraz nadobowiązkowych zajęć z wychowania fizycznego. ( M.P. z 1996r. nr 83, poz.724).
  37. Zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 10 lipca 1973r. w sprawie zajęć korekcyjnych w zakresie zniekształceń statycznych ciała. (Dz.Urz.MOiW z 1973r. nr 11, poz.94).
  38. Zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 20 lutego 1979r. w sprawie organizacji kształcenia i wychowania w roku szkolnym 1979/80 (Dz.Urz.MOiW z 1979r. nr 3, poz.18).
  39. Zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 18 lutego 1980r. w sprawie gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami statyki ciała i obniżoną sprawnością fizyczną. (Dz.Urz.MOiW z 1980r.nr3, poz.16).
  40. Zarządzenie nr 23 Ministra Edukacji Narodowej z dnia 6 sierpnia 1993r. zmieniające zarządzenie w sprawie ramowych planów nauczania w publicznych szkołach ogólnokształcących i zawodowych. ( Dz.Urz.MEN z 1993r. nr 7, poz.29).
  41. Zeyland-Malawka E., Nowakowski M.: Kreowanie i korygowanie postawy ciała jako priorytetowe zadnie dla sytemu oświaty XXI wieku.[w:] Polski system edukacji po reformie 1999 roku – stan perspektywy i zagrożenia, T.3. Pęczkowski R. (red.). Poznań – Warszawa,2005, s.257-263.